นิราศเดือน

ประวัติ ผู้แต่งนิราศนี้แต่งในขณะบวช

ผู้แต่ง นายมี หรือหมื่นพรหมสมพัตสร ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์ครั้งสุดท้ายเป็นหลวงศุภมาตรา

ลักษณะการแต่ง เป็นกลอนเพลง

ความมุ่งหมาย แสดงประเพณีและสภาพความเป็นอยู่ในรอบเดือนหนึ่งๆ ของราษฎร

เนื้อความ รำพันความรักและกล่าวถึงประเพณี เหตุการณ์ประจำเดือนในรอบปี ตั้งแต่เดือน 5 ว่ามีงานสงกรานต์ สรงนํ้าพระ เที่ยวดูการเล่น เป็นต้น

ข้อความสำคัญ

บทเปรียบเทียบ

จะว่าโศกโศกอะไรที่ในโลก          ไม่เท่าโศกใจหนักเหมือนรักสมร

จะว่าหนักหนักอะไรในดินดอน     ถึงสิงขรก็ไม่หนักเหมือนรักกัน

จะว่าเจ็บเจ็บแผลพอแก้หาย         ถ้าเจ็บกายชีวาจะอาสัญ

แต่เจ็บแค้นนี่แลแสนจะเจ็บครัน    สุดจะกลั้นสุดจะกลืนขืนอารมณ์

จะว่าขมขมอะไรในพิภพ              ไม่อาจลบบอระเพ็ดที่เข็ดขม

ถึงดาบคมก็ไม่สู้คารมคน             จะว่าลมลมปากนี้มากแรง

จะว่าเมาเมาอะไรก็ไม่หนัก           อันเมารักเช่นนี้มีทุกแห่ง

เกิดยุ่งยิ่งชิงกันถึงฟันแทง            ใครพลาดแพลงล้มตายวายชีวา

บทรัก

สงสารมือมือหมายจะก่ายกอด    สงสารปากปากพลอดไม่หนักหนา

สงสารอกอกโอ้อนิจจา                        ใครจะมาแอบอกให้อุ่นใจ

สงสารหลังหลังหมายจะได้จุด      สงสารสุดเวทนาน้ำตาไหล

สงสารตาตานี้แต่นี้ไป                  จะดูใครต่างเจ้าจะเปล่าตา

หรือ

ถ้ารักกันลั่นเปรี้ยงดังเสียงฟ้า       หูจะชาเสียงดังฟังไม่ไหว

แต่เงียบเงียบสิยังอึงคะนึงไป        ราวกับไฟไหม้ฟางสว่างโพลง

หรือ

ด้วยความรักหนักเหลือเหมือนเรือเพียบ        จนน้ำเลียบแคมแล้วแจวไม่ไหว

ถ้าผ่อนของขึ้นบ้างยังชั่งใจ                          แจวไปไหนไปได้ไม่หนักแรง

คุณค่า

1. ให้ความรู้เกี่ยวกับขนบธรรมเนียมประเพณี และสภาพความเป็นไปของสังคมในสมัยผู้แต่ง (รัชกาล ที่ 3) ทำนองเดียวกับโคลงทวาทศมาสสมัยอยุธยา

2. ให้คุณค่าด้านวรรณคดี ได้แก่ การแต่งนิราศเดือนของนายมี จัดว่ากระบวนกลอนเป็นเลิศ จนมีผู้เข้าใจระยะหนึ่งว่า นิราศเดือนเป็นของสุนทรภู่

ที่มา:สุภา  ฟักข้อง

บทกลอนน่าสนใจอื่น ๆ: